น้ำตกเหวอีอ่ำ ตัวอย่างบทพิสูจน์ กรมอุทยานฯ ฟื้นป่า ทำได้จริง

Boysadoodta's picture

อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ จัดตั้งและประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติแห่งแรกของประเทศไทยเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๐๕ ในสมัยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ เป็นนายกรัฐมนตรี ซึ่งสภาพก่อนหน้านั้นเขาใหญ่ไม่ได้มีป่าไม้ที่อุดมสมบูรณ์เช่นทุกวันนี้ มีชาวบ้านบุกรุกขึ้นไปจับจองและแผ้วถางเป็นที่ทำกิน บนเขาใหญ่อย่างกว้างขวาง

หากเราขึ้นไปยังจุดชมวิวเขาเขียวหรือผาเดียวดาย แล้วมองลงมาจะเห็นทุ่งหญ้ากว้างใหญ่ที่เป็นทุ่งหญ้าคาในปัจจุบัน เหล่านี้ล้วนแล้วแต่เป็นพ้นที่ทำกินของชาวบ้านเมื่อก่อนจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติแทบทั้งสิ้น มีชาวบ้านขึ้นมาหักร้างถางพง ปลูกพืชไร่ ทำเป็นหย่อมบ้านกระจายกันทั่วไป หนองขิง(ย่านที่ทำการอุทยานฯในปัจจุบัน) หนองผักชี ทุ่งงูเหลือม เหล่านี้คือหย่อมบ้านของคนที่เคยขึ้นมาทำไร่บนเขาใหญ่แทบทั้งสิ้น

รอบเขตแนวป่าเขาใหญ่ทั้งหมด จะมีภูเขาสูง ชัน กั้นเป็นแนวเขตป่าใหญ่ ไม่ว่าจะเป็นทางฝั่งปักธงชัย ปากช่อง สระบุรี นครนายก แต่ทางด้านประจันตคาม จ.ปราจีนบุรี ภูเขาที่เป็นเนินกั้นจะเตี้ยที่สุด สภาพป่าเขาใหญ่ทางด้านประจันตคาม ก็ไม่ได้รอดพ้นจากการหักร้างถางพง โดยชาวบ้านจะขึ้นมาถากถางโดยยึดเอาลำห้วยลำธารเป็นหลัก แล้วถางป่าเพื่อทำเป็นที่ทำกิน เว้นหย่อมป่าเก่าไว้สำหรับสร้างกระท่อม และเอาไว้เป็นแนวเขตว่าเป็นไร่ใครเท่านั้น นอกนั้นก็จะเป็นไร่กว้างสุดลูกหูลูกตา

ครั้นประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติ ก็มีการอพยพคนออกมาจากป่า พื้นที่ที่เคยถูกหักร้างทำเป็นไร่ ก็จะถูกทิ้งร้าง พืชชนิดแรกที่ขึ้นมาบริเวณไร่เก่าคือหญ้าคา บนเขาใหญ่เราจึงเห็นทุ่งหญ้าคากว้างใหญ่ ในหน้าฝนก็ดูเขียวสวยดี แต่ในหน้าแล้งก็จะมีไฟป่าขนาดใหญ่ โหมไหม้ทุ่งหญ้าคา ทำให้ไร่ร้างถูกทำลายหน้าดินเข้าไปอีก

เมื่อหญ้าคาขึ้นกันหนาแน่น ก็จะทำให้ลูกไม้อื่นขึ้นกันได้ยาก ยิ่งมาโดนไฟป่าเข้าแทบทุกปี ก็ยิ่งยากที่ต้นไม้ธรรมชาติจะโตขึ้นได้ด้วยตัวเอง สภาพแบบนี้เกิดขึ้นทุกปี จนทุ่งหญ้าเหล่านี้แทบจะไร้ประโยชน์ แม้ไม่มีคนทำมาหากิน ป่าก็ไม่ฟื้น ชาวบ้านเอาวัวควายขึ้นมาเลี้ยงปล่อยในป่า พื้นดินแข็งจนเป็นดาน เอาจอบสับจอบก็เด้ง พื้นดินแข็งจนน้ำก็ไม่สามารถซึมลงไปได้

สภาพป่าเขาใหญ่ฝั่งประจันตคามตอนนั้นทบจะหมดหวังที่จะเห็นสีเขียวของป่าฟืนมาอีกครั้งหนึ่ง

ในปี พ.ศ. ๒๕๓๙ เป็นปีที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ครองสิริราชสมบัติครับ ๕๐ ปี รัฐบาลในขณะนั้นจึงมีโครงการปลูกป่าถาวรเฉลิมพระเกียรติ ๕ ล้านไร่ทั่วประเทศ มีหน่วยงานทั้งภาครัฐ ภาคเอกชนเป็นเจ้าภาพปลูกป่ากันหลายพื้นที่ และมีป่าหลายแห่งที่ได้รับอานิสงส์ในครั้งนั้นเช่นทุ่งนางพญาเสือโคร่งที่ภูลมโลเป็นต้น ในพื้นที่ขออุยานแห่งชาติ เขตรักษาพันธุสัตว์ป่า มีการปลูกป่าโดยหน่วยจัดการต้นน้ำ สำนักอนุรักษ์และจัดการต้นน้ำ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ได้รับนโยบายมาปลูกป่าทดแทนและปลูกป่าฟื้นสภาพในหลายพื้นที่ ในส่วนของอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่นั้นมีการปลูกป่าขึ้นมาในพื้นที่ที่เป็นทุ่งหญ้าทางฝั่งประจันตคาม มีเนื้อที่หลายพันไร่ โดยมีการปลูกเป็นแปลงๆ มีการปลูกอย่างจริงจัง โดยมีการปลูกไม้ยืนต้น มีการถางพื้นที่กันหญ้าคาลาม มีการป้องกันไฟป่า มีคนงานไปนอนเฝ้าป่าปลูกในป่า เพื่อป้องกันไฟ ป้องกันวัวควายกัดกินกล้าไม้อ่อน มีการวางแทงค์น้ำ เป็นระยะๆ สำหรับบำรุงรักษากล้าไม้ที่ปลูก เมื่อไม้ชุดแรกมีการหยั่งรากลงไปได้ จนเติบใหญ่ ก็มีการปลูกป่าเสริมเป็นระยะ ปลูกไม้ระดับล่าง ปลูกหวายและพืชพันธุ์อื่นๆ

๑.น้ำตกเหวอีอ่ำเมื่อเข้าต้นฤดูหนาว

๑.น้ำตกเหวอีอ่ำเมื่อเข้าต้นฤดูหนาว

๑.น้ำตกเหวอีอ่ำเมื่อเข้าต้นฤดูหนาว

เมื่อต้นไม้ยืนต้นและแทงรากลงดินได้ ดินที่เคยแข็งเป็นดินดานกจะถูกรากพรวนโดยปริยาย น้ำที่เคยไหลลาดลงไปตามพื้นดินที่แขงกระด้าง ก็ได้ซึมลงดินตามรอยรากไม้ที่พรวนไว้ให้ เมื่อไม้ใหญ่ยืนต้นได้ มีใบปกคลุมดิน ดินก็มีความชุ่มชื้นหญ้าคาที่ชอบแสงแดดกลางแจ้งก็ไม่รุกเข้า ลูกไม้อื่นๆ ก็เติบโต ไฟป่าเมื่อไม่มีเชื้อเพลิงก็ไม่ลามเลียเข้า สภาพของป่าไม้ก็ฟื้นคืนมา

มาในปี ๒๕๖๑ นี้ เมื่อผ่านมา ๒๒ ปี สภาพของป่าปลูกในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ทางด้าน อ. ประจันตคาม มีสภาพเป็นป่าที่สมบูรณ์ ที่เรียกว่าเป็นป่าหนุ่ม ต้นไม้สูง ๕-๑๐ เมตร ขึ้นผสมปนเป ทั้งไม้ระดับบน ระดับกลางและระดับล่าง เถาวัลย์ พืชกินซาก เห็ดป่า มีสภาพที่ไม่แตกต่างจากป่าที่ธรรมชาติสร้าง สีเขียวของต้นไม้ปกคลุมหน้าดิน ทำให้ระบบนิเวศของป่ากลับคืนมา

น้ำตกเหวอีอ่ำ ที่เคยเป็นไร่กลางป่าของยายอ่ำและเล่ากันว่าแกตกเหวน้ำตกแห่งนี้ตาย จึงตั้งชื่อน้ำตกตามแก ซึ่งน้ำตกแห่งนี้เป็นน้ำตกขนาดใหญ่ของเขาใหญ่ด้านนี้ เดิมทีนั้นจะมีน้ำเฉพาะหน้าฝน ครั้นพอถึงเดือนมกราคมก็แบจะไม่มีน้ำแล้วเพราะสภาพป่าต้นน้ำหายไปหมด แต่เมื่อป่าฟื้นกลับมาน้ำตกแห่งนี้มีน้ำยาวไปจนถึงเดือนมีนาคม แม้ช่วงแล่งสุดก็ไม่เคยขาดน้ำเช่นในอดีต เหล่านี้เป็นอานิสงส์ของป่าที่ฟืนกลับคืนมา

การปลูกป่า จึงไม่ใช่การทำไปโดยไม่มีผลกลับมา ไม่ใช่เป็นโครงการที่ผลาญงบประมาณอย่างที่ว่ากล่าวกัน หากแต่พื้นที่ใดที่มีการปลูกป่าอย่างจริงจัง มีการเฝ้าดูแลรักษา และใช้เวลาในระยะหนึ่ง ก็จะเห็นความเปลี่ยนแปลง อย่างเช่นที่อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ จากทุ่งหญ้าคาที่กว้างสุดตา กลับคืนมาเป็นป่าที่อุดมสมบูรณ์ก็สามารถทำได้

ปลูกป่าวันนี้ อีก ๒๐ ปีข้างหน้าเราจะมีป่าคืนมา อย่าหมดหวังกับการปลูกป่า เพราะนี่คือเครื่องยืนยันว่า ป่านั้นสามารถกลับคืนมาได้ ถ้าเราตั้งใจปลูก......

เรื่องโดย คมฉานตะวันฉาย

คลิปวีดีโอที่เกี่ยวข้อง: