เที่ยวทวรวดี 4จังหวัด ย้อนอดีตความรุ่งเรืองเมื่อยุคพันปีก่อน : ตอนที่2


วันที่2 

การเดินทางวันนี้เราขอเริ่มต้น แบบเบาๆ ผ่อนคลายด้วยการตื่นเช้ามารับอากาศบริสุทธิ์ ที่ตลาดน้ำดำเนินสะดวกกัน ที่พักของเราอยู่ไม่ไกลจากตลาดน้ำดำเนินสะดวกนัก ชื่อว่า “ไม้แก้วดำเนิน รีสอร์ท” จริงๆเดินไปเที่ยวยังได้ แต่ขอนั่งเรือดีกว่า อินกับบรรยากาศมากกว่า 

ไม่ได้มาตลาดน้ำดำเนินสะดวกนานมากแล้ว ตอนนั้นจำได้ว่า มาแต่เช้าแล้วก็ไม่รู้จะไปเที่ยวไหนดี เค้าเที่ยวกันยังไง ...รู้ก็แต่ว่า ตลาดน้ำดำเนินสะดวกนั้น ดังไปทั่วโลก ด้วยความมีเสน่ห์ ของเรือ ของน้ำ การค้าริมน้ำ แบบที่ไม่เหมือนที่ไหนในโลก ภาพที่ปรากฏกับสื่อมากมายคือ เรือขายของขายผลไม้แน่นแออัดกันอยู่บนสายน้ำพร้อมกับรอยยิ้ม การแต่งตัวแบบไทยๆ นี้แหละเสน่ห์ไทยที่ ใครๆก็อยากมาสัมผัส ...แต่ด้วยว่าไม่ได้มานานแล้ว ครั้งนี้จึงเหมือนการมาอัพเดทอีกครั้ง ดูการเปลี่ยนแปลง ความเจริญที่เขามาถึงกันบ้างว่า ตลาดน้ำดำเนินสะดวกวันนี้เป็นอย่างไรกันบ้าง 

เราขึ้นเรือกันตั้งแต่ 8 โมงเช้า เพื่อล่องเรือไปที่ตลาดน้ำดำเนินสะดวก การใช้คำว่าล่องอาจจะดูเนิบช้าไปสักนิดกับความจริงที่เราสัมผัส คือเรานั่งเรือยนต์ ที่นั่งกันได้ 7-8 คนต่อลำ ไม่นานเราก็มาถึง คงน้อยมากแล้วที่จะได้เห็นเรือพายแถวนี้ แต่กระนั้นเราก็ยังพอเห็นเรือพายรับนักท่องเที่ยวอยู่บ้าง ตลอดริมสองฝั่ง ข้างแม่น้ำ มีเรือแล่นกันผลุกพล่านมากขึ้น ท่าเรือสำหรับการขึ้นลงเรือนั้นก็มีมากกว่าเดิม ทำให้กระจายนักท่องเที่ยวไปได้หลายจุด ไม่เหมือนสมัยก่อนที่จะมารวมกันที่จุดเดียว ทำให้แน่นมาก 




ภาพ : ตลาดน้ำดำเนินสะดวก จ.ราชบุรี


แต่เรือทุกลำที่พานักท่องเที่ยวมาก็จะมากันที่บริเวณ ตลาดเหมือนเดิม อาจจะมีสถานีจอดที่แตกต่างกันออกไปบ้าง อย่างพวกร้านขายของที่ระลึกที่อาจจะมีการจัดสรรกันแล้วว่าจะวิ่งเส้นทางไหน ไปจอดไปรับกันตรงไหน 

อย่าเรือลำที่เรานั่งก็ไม่ได้เริ่มเส้นทางตลาด แต่มาเริ่มที่รีสอร์ทที่เราพัก คลองแถวนี้ดูจะเชื่อมกันหมดทุกบ้านทุกสวน เรานั่งกันมาไม่นานนัก ก็มาถึง จุดที่มีนักท่องเที่ยวมาเยือนมากที่สุด และเก่าแก่ที่สุด จุดที่ช่างภาพมักจะนิยมมาตั้งกล้องถ่ายรูปมากที่สุดด้วย 

เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 027 เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 028 เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 029
ภาพ : ตลาดน้ำดำเนินสะดวก จ.ราชบุรี

การเที่ยวตลาดน้ำดำเนินสะดวกในปัจจุบันนี้ พื้นทีในการท่องเที่ยวค่อนข้างจะกว้างขวางขึ้นมาก ทั้งบริเวณจุดขึ้นเรือที่มีมากมายหลายท่าเรือ มีพื้นที่การค้า ขยายตัวออกไปตามคลองย่อยอีกหลายจุด หลายร้านเปิดขึ้นรองรับนักท่องเที่ยวจำนวนมาก ทั้งที่จัดไว้เป็นตลาดและในรูปแบบที่เปิดหน้าบ้านตัวเองจำหน่ายสินค้า 

ดังนั้นเวลาไปเที่ยวตลาดน้ำดำเนินสะดวก อาจจะไม่จำเป็นต้องไปเริ่มที่เดียวกันเหมือนสมัยก่อน นักท่องเที่ยวที่สนใจสามารถมาเที่ยวกันได้ตั้งแต่เช้า ประมาณ 8โมง ร้านค้าและเรือก็จะทยอยเปิดขึ้นมาก ประมาณ 10โมง ร้านค้าจะเปิดแน่นพอดี ช่วงนี้แหละ 10-12 จะเป็นเวลาที่จะได้เห็นความหนาแน่นของนักท่องเที่ยวมากที่สุด ใครชอบถ่ายรูปแบบภาพเรือแล่นในดำเนินสะดวกเยอะๆคงต้องมาช่วงสายๆนี้แหละกำลังดี 

และสิ่งที่แนะนำให้เที่ยวกันเวลามาเที่ยวตลาดน้ำดำเนินสะดวกก็คือ การมาดูวิทีการทำน้ำตาล จากต้นกันเลย เราแวะกันที่จุดขายของฝากแห่งหนึ่งที่เรือของเราพามาแวะชมดูการทำน้ำตาล ที่มีให้เราชมกันทุกขั้นตอน พร้มอกับแจกให้ชิมด้วย 


ภาพ: ชมการทำน้ำตาล

เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 031 เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 032 เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 033

เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 034 เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 036 เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 037


ภาพ : ตลาดน้ำดำเนินสะดวก จ.ราชบุรี

เล่ามายาวมาก สำหรับดำเนินสะดวก เดี๋ยวคงจะต้องกลับเข้า เส้นทางทวารวดีกันต่อ ถือว่าเป็นจุดแวะเบรค เติมสีสันการเดินทางก็แล้วกันนะครับ 

จุดต่อมาของการสำรวจเส้นทาง ทวรวดี 4จังหวัดของเรา ยังคงอยู่ที่ราชบุรีครับ คือ สระน้ำโกสิรายณ์ ราชบุรี สระน้ำแห่งนี้เป็นสระน้ำเก่าแก่ ซึ่งสันนิฐานว่าบริเวณนี้เป็นเมืองเก่าในสมัยทวารวดี เพราะพบโบราณวัตถุ และผังการสร้างสระน้ำที่มีลักษณะแบบเดียวกับ เมืองใหญ่ๆในสมัยนั้น ที่สระน้ำ มีการขุดพบ พระโพธิสัตว์อวโลกิเตศวร 

ปัจจุบันสระน้ำโกสิรายณ์ เป็นสถานที่พักผ่อนหย่อนใจ  ร่มรื่นด้วยต้นไม้รอบสระน้ำขนาดกว้าง 200 เมตร  ยาว 400 เมตร นักท่องเที่ยวนิยมมาให้อาหารปลามากกว่า การมาเยี่ยมชมโบราณสถานซึ่งไม่มีให้เห็นแล้ว นอกจากความเป็นสระน้ำโบราณ ทางจังหวัดจึงมีแผนงานที่กำลังสร้างพิพิธฑภัณฑ์ขึ้นที่บริเวณริมสระ เพื่อให้เป็นพื้นที่ประวัติศาสตร์ ที่นักท่องเที่ยวสามารถมาเยี่ยมชมและได้รับความรู้ด้วย 




แบบจำลองพิพิธภัณฑ์ที่กำลังสร้าง

เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 042 เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 040

จุดถัดมาคือ โบราณสถานพงตึก อ.ท่ามะกา จ.กาญจนบุรี 

ในจุดนี้ ก่อนที่เราจะได้ไปดูพื้นที่จริงของโบราณสถาน มีวัตถุโบราณ ชิ้นหนึ่งที่ขุดค้นพบ ณ โบราณสถานพงตึก คือ รูปปั้นพระนารายณ์ สลักจากศิลา สมัยทวราวดี อายุนับพันปี ได้มาเก็บไว้ที่วัดดงสัก จากนั้นเราถึงได้ ไปเยี่ยมชมสถานที่ขุดค้นพบจริง “โบราณสถานพงตึก”


รูปปั้นพระนารายณ์ สลักจากศิลา สมัยทวราวดี 


โบราณสถานพงตึก ตั้งอยู่ที่อำเภอท่ามะกา สันนิษฐานว่าเป็นที่ตั้งของเมืองโบราณสมัยทวารวดี และได้รับอิทธิพลจากศิลปะอินเดียแบบคุปตะ ชาวเมืองนับถือศาสนาพุทธและพราหมณ์ มีอายุในราวพุทธศตวรรษที่ 11–12 

เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 046 เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 048


ภาพ : โบราณสถานพงตึก

กรมศิลปากรได้ขุดพบ โบราณวัตถุสมัยทวารวดีเป็นจำนวนมากที่พงตึกเมื่อปี พ.ศ. 2470 เช่น ตะเกียงทองสำริดโรมัน พระพิมพ์ดินเผา พระนารายณ์สลักจากศิลา พระพุทธรูป ฯลฯ 

ในปี พ.ศ. 2477 ดร.เวลส์ ผู้แทนสมาคมค้นคว้าวัตถุโบราณจากประเทศอินเดีย ได้เดินทางมาสำรวจและขุดค้นโบราณวัตถุเพิ่มเติมที่พงตึก และยืนยันว่าสถานที่แห่งนี้เคยเป็นเมืองโบราณ ที่เจริญรุ่งเรืองมากเมื่อสมัยพันปีมาแล้ว 

ปัจจุบันโบราณวัตถุบางส่วนที่ขุดค้นนำไปเก็บไว้ที่วัดดงสัก บางส่วนอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร ที่กรุงเทพฯ

จากจุดนี้เราเดินทางเข้าสู่จังหวัดกาญจนบุรี ไปยังอำเภอไทรโยค เพื่อไปชมโบราณสถานที่ยิ่งใหญ่ มากแห่งหนึ่งของกาญจนบุรี และอยู่ในยุค ทวรวดีเช่นกันนั้นคือ “อุทยานประวัติศาสตร์เมืองสิงห์” 


ภาพ : ปราสาทเมืองสิงห์

อุทยานประวัติศาสตร์เมืองสิงห์ ถือได้ว่าเป็นปราสาทขอมที่อยู่ไกลที่สุดของอาณาจักรขอม และไม่เหมือนปราสาทขอมที่อื่นก็ตรงที่ สร้างจากศิลาแลง ไม่ใช่หินทรายเหมือนปราสาทหินอื่นๆ เป็นศิลปะสมัยทวรวดีเช่นกัน ซึ่งที่จุดนี้เราจะเห็นว่า ปราสาทเมืองสิงห์สร้างขึ้นเป็น ศาสนสถานในศาสนาพุทธ ลักษณะผังเมืองเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า กำแพงเมืองก่อด้วยศิลาแลง กว้างประมาณ 800 เมตร หมายถึงส่วนกว้างของเมือง ยาวประมาณ 850 เมตร และกำแพงสูง 7 เมตร มีประตูเข้าออก 4 ด้าน มีคูน้ำคันดินล้อมรอบ ภายในเมืองมีสระน้ำ 6 สระ

ในโบราณสถานหมายเลข1 ของปราสาทเมืองสิงห์ เราจะเห็นรูปปั้น พระอวโลกิเตศว ตั้งอยู่ด้วย ซึ่งเป็นเหมือนพระโพธิสัตว์ และร่องรอยการเปลี่ยนยกออกไปของศิวลึงค์ในศาสนาพราหมณ์ มาแทนที่ด้วยพระพุทธรูปวางแทนที่ เป็นยุคของการเข้ามาของพุทธศาสนาในดินแดนแถบนี้ 



ภาพ: ฐานศิวลึงค์ที่ถูกนำมาใช้ตั้งพระพุทธรูปแทนที่


ภาพ: ในโบราณสถานหมายเลข1 ปราสาทเมืองสิงห์

เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 051 เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 053 

ช่วงบ่ายๆ เย็นๆ ที่ปราสาทเมืองสิงห์จะถ่ายรูปสวยมาก แนะนำให้สำหรับคนชอบมาถ่ายรูป 

ตกเย็นเรามีเสวนากันนิดน่อย ร่วมกับทางจังหวัดกาญจนบุรี ซึ่งเป็นเจ้าภาพเลี้ยงอาหารบนแพ ให้กับทางคณะด้วย 


ภาพ: ล่องแพ อาหารเย็นพร้อมกับการเสวนาท่องเที่ยว กาญจนบุรี 

วันที่ 3 

วันนี้เป็นวันที่เราจะได้เรียนรู้เรื่อง ทรวดีค่อนข้างสมบูรณ์​เพราะภาพจิ๊กซอ ในการเก็บข้อมูล ทวรวดีที่ผ่านมาทั้งหมด 3วันนั้น วันนี้เราจะได้ประติดประต่อกันชัดเจนยิ่งขึ้น ถึงความเป็นมาเป็นไป วันที่เวลา ของอาณาจักรทวรวดี ว่ามีความสำคัญอย่างไร ที่ พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติอู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี ซึ่งจัดได้ว่า เล่าเรื่องทวรวดีได้สมบูรณ์แบบที่สุดจากทุกกจุด 

เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 057 เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 058 เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 059

เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 060 เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 061 เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 063

จนเราพอจะประเมินความน่าสนใจของ อาณาจักทวรวดีได้คร่าวๆ ดังนี้ 
  • เป็นยุคเก่าแก่ เกินพันปีขึ้นไป จนถึง 1,400ปี ก่อนหน้านี้ เก่ากว่าสุโขทัย
  • แผนที่ทางทะเลในปัจจุบัน กับสมัยทวรวดีนั้นแตกต่างกัน 
  • ศิลปะวัฒนธรรม ถือว่าเป็นยุครุ่งเรืองมากๆ การแกะสลัก ปูนปั้น มีความเป็นแบบเฉพาะของตัวเองและแพ่กว้้างออกไปแถบจะทุกภาคของประเทศไทย 
  • เป็นยุคเริ่มต้นของศาสนาพุทธที่เข้ามาเป็นครั้งแรก นั้นหมายความว่า มีการเปลี่ยนแปลงครั้งยิ่งใหญ่ จากพราหมณ์ มาเป็นพุทธ 
  • การค้าขายในสมัยนั้น ที่ยิ่งใหญ่มาก ค้นพบทั้งเหรีญ และโบราณวัตถุจากยุโรป ที่นี่ด้วย 


ภาพ: อาณาเขต แผนที่ทางทะเล ที่แตกต่างจากปัจจุบันมาก


ภาพ: เจ้าหน้าที่กำลังอธิบาย ความสมูรณ์ของธรรมจักรชิ้นนี้ 


ภาพ : จำลองยุคสมัยทวาราวดี การค้ารุ่งเรืองมาก


ภาพ : เมื่อพุทธศาสนามาถึงทวรวดี 


ภาพ: เมืองอู่ทองสมัยทวรวดี มีการจัดผังเมืองแบบรุปวงรี ล้อมรอบด้วยแม่น้ำ 

ความน่าสนใจของอาณาจักรทวรวดี ที่ผมสรุปมานี้เป็นมุมมองด้านการท่องเที่ยวของผมเอง ที่ได้จากทริปเที่ยว ทวรวดี 4จังหวัด นี้ 

จังหวัดสุดท้ายก่อนเข้ากรุงเทพฯ เรามาแวะกันที่ จังหวัดนครปฐม พระปฐมเจดีย์ก็เป็นหนึ่งในโบราณสถานสมัยทวรวดี ความจริงแล้ว พระปฐมเจดีย์ที่เรามองเห็นอยู่นี้ไม่ใช่ทรงเดิม มีการสร้างคลอบเจดียืเดิมไว้อีกชั้นนึง ถ้าอยากเห็นโมเดลจำลองว่าด้านในมีลักษณะเช่นไร เข้าไปชมได้ที่ พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์ 


ภาพ :พระปฐมเจดีย์

ภาพ : พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ พระปฐมเจดีย์ 

เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 076 เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 077 เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 078
เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 081 เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 079 เส้นทางทวารวดี 4จังหวัด ภาพที่ 082


ภาพ : จำลองพระปฐทมเจดีย์ แสดงให้เห็นภายใน มีเจดีย์สมัยทวารวดี

ภายในจะมีศิลปะสมัยทวรวดี ที่ขุดพบในบริเวณ นี้หลายชิ้นจัดแสดงอยู่  โบราณวัตถุที่จัดแสดงภายในพิพิธภัณฑ์ ประกอบด้วย ชิ้นส่วนสถาปัตยกรรม และประติมากรรมประเภทต่างๆ เช่น พระพุทธรูป ภาพสลักเล่าเรื่องพุทธประวัติ ภาพปูนปั้นเรื่องชาดกประดับฐานเจดีย์และธรรมจักร

พิพิธภัณฑ์เปิดให้บริการทุกวัน ระหว่างเวลา 09.00-16.00 น. ค่าเข้าชมชาวไทย 20 บาท ชาวต่างประเทศ 100 บาท

การเดินทางครั้งนี้ เริ่มต้นที่ ราชบุรี ไปกาญจนบุรี แล้วก็มาเที่ยวที่สุพรรณบุรี ก่อนจบทริปกันที่นครปฐม   รวมแล้ว 4จังหวัด ที่มีโบราณสถาน โบราณวุัตถุ บอกเล่าเรื่องราวสมัยยุค ทวารวดี ที่เก่าแก่ย้อนหลังไปไกลถึง 1,400 ปี การเดินทาง ครั้งนี้ ช่วยให้คนไทยอย่างผมเห็นความยิ่งใหญ่ของแผ่นดินสุวรรณภูมิแห่งนี้มากขึ้นไปอีก ว่าเราไม่ได้มีประวิติศาสตร์แค่ 700-800ปี แต่ประวัติศาสตร์ของเรานั้นมีมาไกลและรุ่งเรืองมากกว่านั้นมากนับพันปี 

ใครสนใจทริปการเดินทางแบบนี้ สามารถสอบถามไปได้ที่ สมาคมธุรกิจท่องเที่ยวภายในประเทศ (สทน.) และต้องขอขอบคุณ สทน. สำหรับการเดินทางครั้งนี้ด้วยครับ 

ท่องเที่ยวสะดุดตา Spotlight Travel