ปราสาทเมืองต่ำ เทวสถานแห่งน้ำ

ปราสาทเมืองต่ำ เป็นหนึ่งนปราสาทหินที่มีความสำคัญและมีขนาดใหญ่ ตั้งอยู่ใกล้กับปราสาทหินพนมรุ้ง ในจังหวัดบุรีรัมย์ เพียงไม่กี่กิโลเมตร ห่างกันแค่พนมรุ้งอยู่บนเขา ส่วนปราสาทเมืองต่ำนั้นอยู่ตีนเขา ซึ่งมีน้ำล้อมรอบ และยังมีสระน้ำใหญ่ตั้งอยู่ใกล้กับปราสาทอีกด้วย ลักษณะเช่นนี้แตกต่างจากปรสาทหินของเขมรในจุดอื่นๆตลอดเส้นทางของเรา 



ความสนุกมันมาอยู่ที่ว่า ผมอ่านข้อมูลที่เป็นโบชัวร์ของทางอุทยานประวัติศาสตร์พนมรุ้งผู้พิมพ์เผยแพร่ ว่าเป็นศานสถานตามความเชื่อฮินดู สันนิษฐานว่าสร้างถวายพระศิวะ เหมือนเป็นศานสถานประจำชุมชน ในขณะที่ข้อมูลจากอินเตอร์เนตโดยส่วนใหญ่กล่าวในทิศทางเดียวกับ wikipedia ว่า เป็นศานสถานตามความเชื่อฮินดูเช่นกัน แต่น่าจะสร้างถวายพระนารายณ์ เพราะเป็นปราสาทที่มีน้ำล้อมรอบ ซึ่งเป็นลักษณะของความเชื่อในนิกาย ลักษณะของ “ลัทธิไศวนิกาย”  ต่างจากปราสาทอื่นๆที่ถวายแด่พระศิวะ ใน“ลัทธิไศวนิกาย” เช่นปราสาทพนมรุ้งที่อยู่บนภูเขา 

ความแตกต่างของข้อมูลนี้ ทำให้ผมเที่ยวแบบสงสัยจริงว่า ข้อความบันทึกไหนกันแน่ที่เชื่อได้ แต่จะว่าไปมันก็นานนับพันปีได้แล้วตั้งแต่ปราสาทถูกสร้างขึ้นยากที่จะจำแนกออกได้อย่างชัดเจนเพราะไม่ว่าจะข้อสันนิษฐานไหน ก็เป็นเพียงแนวคิดเท่านั้น ถึงอย่างไรก็ตาม มีการค้นพบจารึกที่เสาประตูชั้นในประตุกำแพงแก้วทางทิศตะวันออก ความว่า "สายน้ำเป็นเครื่องรักษาเทวสถาน" คงเป็นความหมายให้คิดได้อีกว่า หรือจะเกี่ยวข้องกับพระนารายณ์ เพราะตามความเชื่อเกี่ยวกับพระนารายณ์ คำว่า นารายณ์ มาจาก นารา (น้ำ) กับ อยน (การเคลื่อนไหว) จึงทำให้มีน้ำล้อมรอบก็เป็นได้ และยังตั้งอยู่ติดกับบารายใหญ่ (สระน้ำโคกเมืองหรือทะเลเมืองต่ำ) ตามการออกแบบของเขมรอีกด้วย ซึ่งสระแห่งนี้รับน้ำมาจากบนเขาพนมรุ้ง และบริเวณโดยรอบก็สันนิษฐานว่าเป็นชุมชนใหญ่มาก่อน 

ทั้งปราสาทเมืองต่ำและพนมรุ้งก็สร้างในช่วงใกล้เคียงกัน คือ ปราสาทเมืองต่ำสร้างใน พุทธศตวรรษที่ 16 ส่วนปราสาทหินพนมรุ้งสร้างใน พุทธศตวรรษที่ 15 ทั้งสองปราเสื่อมลงในเวลาใกล้เคียงกันตามหลักฐานทางประวัติศาสตร์คือ ราวพุทธศตวรรษที่ 17 


ทางเข้าสู่ปราสาทเมืองต่ำ


แผนผังปราสาทเมืองต่ำเป็นลักษณะสี่เหลี่ยม 120x127 เมตร มีน้ำล้อมปราสาทชั้นใน เป็นรูปตัว L 


เดินเข้ามาเจอหน้าบันเอาวางจัดแสดงก่อนถึงตัวปราสาท


ก่อนถึงตัวปราสาท เหมือนว่าบริเวณนี้ก็จะเป็นสระน้ำด้วยหรือเปล่า




ทางเข้าปราสาท ซุ้มประตูกำแพงแก่้ว ทางเข้า-ออก จะมีทางเดียวคือจุดนี้ 


ทับหลังรูปพระกฤษณะปราบนาคกาลิยะ มีทับหลังแบบนี้ หลายชิ้นที่ปราสาทเมืองต่ำ (พระกฤษณะคืออวาตารหนึ่งของพระนารายณ์)
เรื่องราวมีอยู่ว่า นาคกาลิยะ ได้คายพิษลงในแม่น้ำ จนทำให้น้ำเป็นพิษ ชาวเมืองเดือดร้อน พระกฤษณะจึงเสด็จไปปราบ ในรูปที่ทับหลังจะเป็นการแกะสลัก พระกฤษณะประทับท่ามกลาง นาคกาลิยะ 7 เศียร โดยใช้มือและเท้า ต่อสู้จนาคกาลิยะพ่ายแพ้


ประตูมองทะลุเป็นชั้นๆ


เดินเข้าไปจะเห็นซุ้มประตูระเบียงคด


มีสระน้ำรูปตัว L ที่หัวมุม


ประตูที่สระน้ำ


เดินเข้าไปด้านในกันครับ


ทับหลังรูปพระกฤษณะปราบนาคกาลิยะ อีกชิ้นที่อยู่ที่ประตูชั้นใน


กลุ่มปราสาทอิฐที่อยู่ตรงกลาง ปราสาทเมืองต่ำเป็นลักษณะปรางค์ 5 องค์ 


นี้ก็ ทับหลังรูปพระกฤษณะปราบนาคกาลิยะ




ทับหลังรูป อุมามเหศวร เป็นปางหนึ่งของพระศิวะประทับนั่งในท่ามหาราชลีลาบนหลังโคนนทิ พระัตถ์ขวาถือตรีศูล พระหัตถ์ซ้ายพระกองกอดพระอุมามเหสี ด้านล่างโคนนทิมีหน้ากาล ใช้มืทั้งสองจับสิงห์ข้างล่ะตัวคายท่อนพวงมาลัยออกมา เป็นรูปแบบศิลปะแบบนาปวน 




คราวนี้มาดู ความน่าสนใจกันบ้าง ว่ามีอะไรสะดุดตา 
• ที่หน้าปราสาท ดูจากสถาปัตยกรรมแล้วเหมือนมีน้ำล้อมรอบอีกชั้น แต่ปัจจุบันบูรณะเป็นทางเดินเข้าสู่ปราสาท 
• ลักษณะของปราสาทชั้นใน แตกต่างจากชั้นนอก คือ ปราสาทชั้นในสร้างด้วยการก่ออิฐ เป็นปราสาทอิฐ มีเพียงฐานเท่านั้นที่ใช้ ศิลาแลง ส่วนด้านนอกเป็นปราสาทหินก่อด้วยศิลาแลง
• ปราสาทเมืองต่ำมีปรางค์ประธานห้าองค์บนฐานเดียวกัน เช่นเดียวกับปราสาทศีขรภูมิ
• ชื่อว่าปราสาทเมืองต่ำนั้นเชื่อว่าไม่ใช้ชื่อที่แท้จริง แต่เป็นชื่อที่เรียกกันในภายหลังการกลับมาตั้งถิ่นฐานอีกครั้งของชุมชนราวปี พ.ศ. 2490  คำว่า เมืองต่ำ เป็นชื่อที่ชาวพื้นเมืองเรียกโบราณสถานแห่งนี้ เพราะปราสาทแห่งนี้ตั้งอยู่ในที่ต่ำกว่าปราสาทพนมรุ้ง 
• มวลสารวัตถุจากโบราณสถาน และโบราณวัตถุในที่นี้ รัชกาลที่ 9 ได้ทรงนำมาเป็นส่วนประกอบในการทำพระสมเด็จจิตรลดา
• สถาปัตยกรรม เป็นศิลปะปาปวนตอนต้น






ด้านหน้าปราสาทเมืองต่ำ ที่ประตุเข้าออก มีลักษณะเหมือนสระน้ำด้วยลึกลงไปประมาณ 2ฟุต 

จากที่ได้ไปเที่ยวมา เราคงไม่มาสรุปข้อเท็จจริงอะไรกันครับ แต่ที่เห็นแน่ๆคือ ปราสาทแห่งนี้ มีเอกลักษณ์ที่น้ำ และคำจารึกที่กล่าวถึงน้ำจะเป็นเครื่องรักษาเทวสถาน นั้นก็ทำให้เรามองเห็นความโดดเด่นของปราสาทเมืองต่ำแห่งนี้ขึ้นมาทันที ว่าเป็นเทวสถานแห่งน้ำ 

ที่ปราสาทเมืองต่ำ นักท่องเที่ยวที่ต้องการเข้าชมมีค่าเข้าด้วยนะครับ 
ชาวไทย 20 บาท
ชาวต่างชาติ 100 บาท 
และสามารถซื้อบัตรแบบควบ ชมทั้งปราสาทเมืองต่ำและปราสาทหินพนมรุ้งได้ด้วย ในราคา
ชาวไทย 30 บาท
ชาวต่างชาติ 150 บาท 
เข้าชมได้ทุกวันตั้งแต่ 06.00-18.00น.

ที่ตั้ง ปราสาทเมืองต่ำ อ.นางรอง จ.บุรีรัมย์
โทร. 044 666251-2

การเดินทาง : จากบุรีรัมย์ ใช้ทางหลวงหมายเลข 219 จากนั้นใช้ทางหลวงหมายเลข 24 และเลี้ยวซ้ายเข้าทางหลวงหมายเลข2117 ก็จะเห็นปราสาทเมืองต่ำ

จากจุดนี้ ขึ้นไปเที่ยวปราสาทหินพนมรุ้ง ขับรถขึ้นไปอีกเพียง 7.6 กิโลเมตรเท่านั้น (ขับรถขึ้นเขา)

แผนที่ 
จุด A คือ ปราสาทเมืองต่ำ 
จุด B คื อปราสาทหินพนมรุ้ง


จังหวัด: 

ท่องเที่ยวสะดุดตา Spotlight Travel