แหล่งโบราณคดีบ้านโป่งมะนาว

แหล่งโบราณคดีบ้านโป่งมะนาว

เป็นแหล่งโบราณคดีมนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์ อายุประมาณ 2,300-3,500 ปี ประมาณยุค “บ้านเชียงตอนปลาย” มีการขุดพบโครงกระดูกมนุษย์โบราณถึง 13 โครงกระดูกภายในหลุมเดียวกัน ฝังอยู่พร้อมเครื่องใช้และเครื่องประดับกระจายอยู่ทั่วบริเวณกว้าง จึงเป็นแหล่งโบราณคดีที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทย


แหล่งโบราณคดีบ้านโป่งมะนาว
ตำบลห้วยขุนราม
อำเภอพัฒนานิคม จังหวัดลพบุรี
เป็นวัฒนธรรมสมัยก่อนประวัติศาสตร์ตอนปลาย

นอกจากนี้ชมรมอนุรักษ์แหล่งโบราณคดี และทรัพยากรธรรมชาติบ้านโป่งมะนาว ยังได้รับรางวัลยอดเยี่ยมในการประกวดรางวัลอุตสาหกรรมท่องเที่ยวไทย ครั้งที่ 6 ประจำปี 2549 เนื่องจากได้อบรมเยาวชนในท้องถิ่นให้เป็นยุวอาสาสมัคร ทั้งภาษาไทยและภาษาต่างประเทศเพื่อนำชมพิพิธภัณฑ์ ส่งผลให้เยาวชนมีความรู้เรื่องท้องถิ่นอย่างถ่องแท้และมีจิตสำนึกในการรักษา หวงแหนแผ่นดินเกิด

ชุมชนสมัยก่อนประวัติศาสตร์สมัยแรกสุด ของบ้านโป่งมะนาวอาจเป็นชุมชนขนาดไม่ใหญ่นัก น่าจะมีอายุเก่าแก่ถึงราว 3,000 – 3,500 ปีมาแล้ว โบราณวัตถุที่เป็นของสมัยดังกล่าวที่พบที่บ้านโป่งมะนาว อย่างน้อยประกอบไปด้วยได้แก่ ขวานหินขัด เครื่องประดับแผ่นกลมแบนเจาะรูตรงกลางทำจากกระดองส่วนอกของเต่าทะเล ลูกปัดและกำไลข้อมือทำจากหินอ่อนสีขาว และลูกปัดและกำไลข้อมือทำจากเปลือกหอยทะเล

โบราณวัตถุและหลักฐานทางโบราณคดี เท่าที่พบในขณะนี้ แม้ว่ามีเพียงส่วนน้อยที่เป็นตัวอย่างที่ได้มาโดยการขุดค้นตามหลักวิชาการ ในขณะที่ส่วนใหญ่เป็นวัตถุที่ถูกรบกวนขึ้นมาโดยการลักลอบขุดหาโบราณวัตถุ แต่ก็ประกอบด้วยวัตถุประเภทเด่น ที่เคยพบที่แหล่งโบราณคดีอื่นๆ ในเขตภาคกลางของประเทศไทยมาก่อน จึงสามารถกำหนดอายุได้ค่อนข้างสะดวก

การศึกษาตัวอย่างโบราณวัตถุเหล่านี้ แสดงให้เห็นว่าบริเวณบ้านโป่งมะนาวเคยเป็นทั้งชุมชนและ สุสานสมัยก่อนประวัติศาสตร์

ประวัติของการขุดค้นทางโบราณคดีที่บ้านโป่งมะนาว

เมื่อเดือนกุมภาพันธุ์ 2543 ได้มีราษฎรจากอำเภออื่นเข้ามาขุดหาโบราณวัตถุที่บริเวณวัดโป่งมะนาวโดยไม่ได้รับอนุญาตจากหน่วยงานราชการและได้พบโบราณวัตถุมากมายหลายประเภทฝังอยู่ร่วมกับโครงกระดูกมนุษย์สมัยโบราณ

การขุดหาโบราณวัตถุโดยไม่ได้รับอนุญาตผ่านไปได้ 2 วัน ก็ยุติลง เนื่องจากเจ้าหน้าที่ตำรวจในท้องที่ได้เข้าจับกุมผู้ขุดหาโบราณวัตถุ ทางวัดโป่งมะนาว รวมทั้งคณะกรรมการหมู่บ้านและผู้นำองค์กรต่าง ๆ ในท้องถิ่นตำบลห้วยขุนราม ได้เห็นความสำคัญและความจำเป็นที่จะอนุรักษ์แหล่งโบราณคดีบ้านโป่งมะนาวไว้ จึงขุดขยายหลุมขุดหาโบราณวัตถุเพื่อปรับปรุงให้เป็นหลุมจัดแสดงโครงกระดูกมนุษย์สมัยโบราณ

ในหลุมจัดแสดงโครงกระดูกนี้ ได้พบโครงกระดูกคนจำนวนมาก และมีโครงกระดูกที่พิเศษโครงหนึ่ง คือเป็นโครงกระดูกคนที่มีภาชนะสำริดลักษณะ เป็นขันขนาดเล็กวางครอบอยู่ที่ปากของโครงกระดูก

นอกจากนี้ชาวบ้านโป่งมะนาว ยังได้รวบรวมโบราณวัตถุนานาประเภทมาจัดแสดง ไว้ที่วัดโป่งมะนาว โดยหวังให้เป็นพิพิธภัณฑ์เปิดประจำหมู่บ้าน รวมทั้งได้ประสานงานกับคณะโบราณคดีมหาวิทยาลัยศิลปากรขอความร่วมมือ ในการขุดค้นทางวิชาการโบราณคดีและ การจัดทำพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นที่วัดโป่งมะนาว

ในเดือนตุลาคม 2543 นักศึกษาของคณะโบราณคดี มหาลัยศิลปากรจึงขอความสนับสนุนจากการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยและได้รับทุนสนับสนุนค่าอาหาร ให้มาดำเนินการขุดตกแต่งหลุมแสดงโครงกระดูกมนุษย์สมัยก่อนประวัติศาสตร์ ที่ชาวบ้านโป่งมะนาวได้ปรับปรุงมาจากหลุมขุดหาโบราณวัตถุ รวมทั้งได้ดำเนินการปรับปรุงการจัดแสดงโบราณวัตถุที่พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นวัดโป่งมะนาว

โครงกระดูกแต่ละโครงมีสิ่งของเครื่องใช้ถูกฝังเป็นเครื่องเช่นอุทิศให้กับผู้ตายด้วยเครื่องใช้ประเภทหลักที่ถูกฝังไว้กับทุกศพได้แก่ภาชนะดินเผา ส่วนสิ่งของที่พบฝังอยู่กับเฉพาะบางศพได้แก่เครื่องมือหรือ อาวุธทำด้วยเหล็กซึ่งบางครั้งถูกจงใจทำให้งอ หรือบิดเบี้ยวไป

ใบหอกทำด้วยโลหะ 2 ชนิด พบในที่ฝังศพหมายเลข 7 หลุมขุดค้นหมายเลข 4 แหล่งโบราณคดีบ้านโป่งมะนาวส่วนคมหอกที่ทำด้วยเหล็กถูกจงใจทำให้เสีย โดยตีให้งอมีลักษณะเป็นวงโค้งก่อนฝังเป็นสิ่งของอุทิศให้แก่ศพ

การทุบภาชนะดินเผาที่สมบูรณ์ให้แตกและการจงใจทำให้เครื่องมือเหล็กงอหรือบิดเบี้ยวนั้น สันนิษฐานได้ว่าคงเป็นเพราะคนสมัยก่อนประวัติศาสตร์มีความเชื่อว่าเป็นวิธีการที่ทำให้สิ่งของเหล่านั้นตายลง สำหรับฝังอุทิศลงไปให้กับผู้ตาย เมื่อผู้ตายไปเกิดใหม่ก็จะมีสิ่งของเครื่องใช้เหล่านั้นไปใช้ด้วย

ในบางศพยังพบเครื่องประดับทำจากวัสดุชนิดต่าง ๆ อาทิเช่น ลูกปัดทำจากแก้ว ต่างหูทำจากแก้ว ต่างหูทำจากหินอ่อนสีขาว แหวนทำจากสำริด กำไลและสร้อยข้อมือทำจากสำริด กำไลข้อมือทำจากงาช้าง กำไลข้อมือทำจากเปลือกหอยทะเล และเครื่องประดับหน้าอกลักษณะเป็นแผ่นกลมแบนทำจากกระดองส่วนหน้าอกของเต่า นอกจากนี้ มีโครงกระดูกหลายโครงที่มีกระดูกปลายขาของหมูวางอยู่เป็นเครื่องเซ่นด้วย

มีการศึกษาขนาดของกระดูกแขนและ ขาของเด็กทารกที่พบในภาชนะดินเผาทั้ง 2 ใบ พบว่า มีขนาดเล็กกว่าขนาดของกระดูกเด็กที่มีอายุช่วงแรกเกิดถึง 5 เดือน จึงน่าจะเป็นโครงกระดูกของทารก ที่เสียชีวิตเมื่อแรกคลอด และน่าจะเป็นทารกที่เสียชีวิตเพราะคลอดก่อนกำหนด

และทำให้เราทราบว่า ชุมชนสมัยก่อนประวัติศาสตร์ยุคเหล็ก ที่แหล่งโบราณคดีบ้านโป่งมะนาว มีประเพณีการปลงศพ 2 แบบ
การปลงศพแบบแรกเป็นประเพณีการฝังศพแบบปรกติที่ใช้กับคนที่เคยมีชีวิตอยู่ช่วงหนึ่งแล้วจึงได้เสียชีวิตลง กรณีเช่นนี้จะปลงศพด้วยการฝังศพในพื้นที่สุสานรวมของชุมชน และฝังศพโดยจัดให้ศพอยู่ในท่านอนหงายเหยียดยาว
ส่วนการปลงศพแบบที่ 2 เป็นการปลงศพแบบพิเศษที่ใช้สำหรับปฏิบัติกับศพทารกที่เสียชีวิตเมื่อคลอด โดยจะนำศพทารกบรรจุลงในภาชนะดินเผาใบใหญ่ อาจจัดวางศพให้อยู่ในท่านั่ง จากนั้นใช้ภาชนะดินเผาทรงพานวางทับเป็นฝาปิด ที่ปากภาชนะดินเผาใบใหญ่โดยให้ส่วนฐานของพานอยู่ในภาชนะใบใหญ่ แล้วนำภาชนะดินเผาบรรจุศพทารกนี้ฝังไว้ในเขตที่อยู่อาศัย

สำหรับนักเรียน/นักศึกษา/นักท่องเที่ยวที่มาเป็นหมู่คณะและต้องการวิทยากรบรรยายฟรี ติดต่อได้ที่ สถานีอนามัยตำบลห้วยขุนราม นายสมส่วน บูรณพงษ์ โทร.0 3645 9457, 08 1294 7790, 08 7007 1540

การเดินทาง จากตัวเมืองลพบุรี ใช้เส้นทางสายลพบุรี - โคกตูม - พัฒนานิคม - อ.วังม่วง (สระบุรี) เข้าทางเดียวกับน้ำตกสวนมะเดื่อ อยู่ที่หมู่ 7 ตำบลห้วยขุนราม อำเภอพัฒนานิคม อยู่ห่างจากเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ 26.5 กิโลเมตร

จุดสะดุดตา
• การให้ข้อมูลด้วยเด็กๆ อายุน้อยสุด 5ขวบ
• เด็กๆเคยโชว์ความสามารถผ่านรายการ ทุ่งแสงตะวันมาแล้ว
• เด็กๆ จะช่วยกันดูแลพิพิธภัณฑ์ด้วย ด้วยการช่วยกันทำความสะอาดโครงกระดูก และหลุมโบราณคดีอีกด้วย
• เป็นสุสานโบราณ อายุก่อนประวัติศาสตร์
• ใช้ภาชนะที่ทุบให้แตกเพื่อรองศพ
• เครื่องประดับโบราณ สวยแปลกตา
• พบโครงกระดูกจำนวนมาก และคาดว่าจะขุดไปได้อีกนานหลายปีก็ยังไม่หมด
• พบกระดูทารกโบราณ ช่วงอายุแรกเกิด อยู่ในภาชนะดินเผา
• มีชามโบราณชิ้นหนึ่งเคยถูกขโมย แต่ไม่นานนัก ก็มีคนนำมาคืน ขาดว่าเป็นพวกขอหวยลักไป
• ยังมีเรื่องเล่าอีกหลายเรื่องที่เด็กๆจะเล่าให้คุณฟังได้
• อย่าลืมเข้าไปเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์ ของส่วนใหญ่อยู่ในนั้น

ติดต่อ: 

ติดต่อได้ที่ สถานีอนามัยตำบลห้วยขุนราม นายสมส่วน บูรณพงษ์ โทร.0 3645 9457, 08 1294 7790, 08 7007 1540

สถานที่ตั้ง: 

บ้านโป่งมะนาว ตำบลห้วยขุนราม อ.พัฒนานิคม จ.ลพบุรี

แผนที่ แสดงที่ตั้ง : 
[gmap markers=letters::14.917419147196336,101.24686610692152 |zoom=12 |center=14.924217883174078,101.23729705810547 |width=400px |height=450px |control=Micro |type=Map]
ข้อมูลจังหวัด: 
ประเภทสถานที่ท่องเที่ยว: 

ท่องเที่ยวสะดุดตา Spotlight Travel